Munsaraf Gazzale Mescidi

Vedâ haccı (H. 10/M. 632) güzergâhında Hz. Peygamber'in konakladığı ve namaz kıldığı pek çok mevki, sonraki dönemlerde buralara küçük mescidler inşa edilmesiyle anılmaya başlanmıştır. Munsaraf veya Gazzale olarak bilinen bu mevki, Medine'den Mekke'ye uzanan eski kara yolu üzerinde yer almaktadır. İslam coğrafyacı ve tarihçileri bu güzergâh üzerindeki konak noktalarını özenle kaydetmiştir. Haccın menâsikini anlatan kaynaklarda güzergâh; Melel vadisi, Seyyâle tepesi, Irkuzzebye geçidi, Revhâ, Munsaraf (veya Mansaref), Üsâye, Arc, Lahyâ Cemel, Sukyâ, Ebvâ, Veddan, Cuhfe, Kudeyd, Usfân, Gamîm, Merru'z-Zahrâ ve Serif şeklinde sıralanmaktadır. Vedâ haccı çıkışının ardından Hz. Peygamber (H. 25 Zilkade 10) yola koyuldu. Kılavuz kaynakların aktarımına göre Hz. Peygamber hac dönüşünde de aynı güzergâhı takip etmiş; pek çok noktada namaz kılmış ve geceleyip dinlenmiştir. İbn Hişâm, İbn Sa'd ve Vâkıdî gibi ilk dönem kaynakları bu noktaları ayrıntılarıyla kaydetmiştir. Mescidler, Hz. Peygamber'in geçtiği yerlerin kutsal belleğini yaşatmak amacıyla Emevî ve Abbâsî dönemlerinde inşa edilmiştir. Bugün büyük çoğunluğu harap olmuş ya da kentsel dönüşüme uğramıştır. Söz konusu güzergâh, günümüzde Mekke-Medine karayolu ve demiryoluyla büyük ölçüde örtüşmektedir. [Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Vedâ Haccı". https://islamansiklopedisi.org.tr/veda-hacci; Müslim, Sahîhu Müslim, "Hac", 147.]