Fetih Süresinin indiği Fetih Mescidi

H. 6 / M. 628 yılı Zilkade ayında Hz. Peygamber yaklaşık 1500 sahâbîyle umre niyetiyle Mekke'ye hareket etti. Mekke'ye 17 km mesafedeki Hudeybiye'de Kureyş'in engeline takıldı. Uzun müzakereler neticesinde yüzeysel bakışta müslümanlar aleyhinde görünen şartlarla Hudeybiye Antlaşması imzalandı. Müslümanlar umrelerini yapamadan kurbanlıklarını kestiler ve Medine'ye döndüler. Bu durum pek çok sahâbîyi derin bir hayal kırıklığına uğrattı. Dönüş yolculuğu sırasında, Hz. Ömer başta olmak üzere bazı sahâbîlerin "mağlubiyet" gibi gördüğü bu antlaşmanın ardından Fetih suresi nâzil oldu. Hz. Peygamber Hz. Ömer'i çağırıp yeni inen sureyi okudu; bu sure Hudeybiye sulhunu "feth-i mübîn" (apaçık bir fetih) olarak nitelendiriyordu. Hz. Peygamber bu gece nazil olan sureyi kastederek "Bu gece bana, üzerine güneşin doğduğu her şeyden daha güzel ve değerli bir sure indirildi" buyurdu (Buhârî, "Tefsîr", 48/1). Fetih suresi, Hudeybiye Antlaşması'nı ve Bey'atürrıdvân'ı konu alır. Müşriklerin müminleri Mescid-i Harâm'ı ziyaretten engellemesini, sahabîlerin gösterdikleri sadakati ve Allah'ın onlardan razı olduğunu bildirir; ardından Mekke'nin fethini müjdeler. Özellikle 18. ayet "Allah, ağaç altında sana biat etmekte olan müminlerden razı olmuştur" diyerek Bey'atürrıdvân'a katılanları cennette müjdelemektedir. Bu nedenle sure, Hudeybiye'nin zafere dönüşümünün ve Mekke fethinin ilahi müjdesinin belgesi olarak görülmüştür. Surenin nâzil olduğu tam yer tartışmalıdır; rivayetler Hudeybiye ile Medine arasındaki güzergâhı işaret etmektedir. Adnan Şensoy'un haritasında bu güzergâh üzerinde bazı rivayetlere dayanan bir mescid yer almaktadır. Bazı kaynaklar surenin nüzul yerini "Mekke ile Medine arasında" ya da "Hudeybiye dönüşü yolda" şeklinde tanımlamaktadır. [Kaynak: Casim Avcı, "Hudeybiye Antlaşması", TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/hudeybiye-antlasmasi; Buhârî, Sahîhu'l-Buhârî, "Meğâzî", 35.]