Zubeyde Hanım Su Kanalı ( Ayni Zubeyde)

Zübeyde bint Ca'fer b. Ebî Ca'fer el-Mansûr, Abbâsî Halifesi Harun Reşid'in eşidir. Hacıların Mekke ve özellikle Arafat'ta su sıkıntısı çektiğini bizzat hac sırasında gözlemleyen Zübeyde, devasa bir altyapı projesi başlattı. Proje, Tâif yakınlarındaki dağ kaynaklarından (Aynihüneyn) Arafat ovasına su taşımayı hedefliyordu. Yaklaşık 95 km uzunluğundaki bu kanal sistemi, dağlık arazide tüneller, köprüler, depolar ve filtre havuzlarıyla donatıldı. Suyu yeraltından kanalize eden bu mühendislik harikası, döneminin en büyük sivil inşaat projelerinden biridir. Rivayete göre mühendisler projenin çok pahalıya mal olacağını söylediğinde Zübeyde şöyle dedi: "Bir kazma darbesi bile bir altın dinara patlasa yine de yapılacak; yapın." Proje bundan sonra kararlılıkla hayata geçirildi. Kanal H. 187 / M. 803'te hizmete girdi. Tarihçiler bu proje sayesinde Arafat ve Mekke'nin su ihtiyacının büyük ölçüde karşılandığını kayıt altına almıştır. Kanal, Osmanlı döneminde de bakımlı tutuldu; çeşitli onarımlar gerçekleştirildi. 19. yüzyılın sonlarında bazı kesimleri işlevsiz hâle geldi. Günümüzde kalıntıları, özellikle Arafat ve Mekke çevresindeki bazı köprü kemerleri ve taş yapı unsurları hâlâ görülebilmektedir. [Kaynak: Nebi Bozkurt, "Aynizübeyde", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 4, s. 277-278. https://islamansiklopedisi.org.tr/aynizubeyde; Taberî, Târîhu'l-ümem, VIII, 394-395.; Eyüp Sabri Paşa, Mir'âtü'l-Harameyn, I, 432-440.; (Bu yer haritada 142. yer olarak da isaretlen mistir; bakiniz: Aynizubeyde.)]