Osmanlı Tren İstasyonu

Hicaz Demiryolu fikri ilk kez 1864 yılında Amerikalı mühendis Dr. Zimpel tarafından Osmanlı Devleti'ne önerilmiş, ancak o dönemde hayata geçirilememişti. Fikrin yeniden gündeme gelmesi Sultan II. Abdülhamid'in saltanat yıllarına denk düşmektedir. 1890'lı yıllarda Cidde'de görev yapan evkaf müdürü İzzet Efendi, Şam'dan Medine'ye uzanacak bir demiryolunun hem bölgenin savunmasını güçlendireceğini hem de hac yolculuklarını büyük ölçüde kolaylaştıracağını içeren bir rapor sundu. II. Abdülhamid bu öneriyi benimseyerek projeyi Osmanlı'nın siyasi ve dinî otoritesini pekiştirecek stratejik bir hamleye dönüştürdü. İnşaat 1 Eylül 1900'de Şam'ın Kadem semtinde düzenlenen törenle başladı. Hattın finansmanı büyük ölçüde İslâm dünyasının dört bir yanından toplanan bağışlarla karşılandı; Hindistan, Mısır, İran ve diğer ülkelerden müslümanlar projeye maddi destek sağladı. Osmanlı hazinesi de bütçeden kayda değer pay ayırdı. Hattın genişliği 105 cm olarak belirlendi; çöl ikliminin zorluklarına rağmen yılda ortalama 288 km ray döşenerek olağanüstü bir inşaat hızına ulaşıldı. Hat güzergâhı boyunca Maan (1904), Müdevvere (1905), Medâin-i Sâlih (1906), el-Ulâ (1907) ve nihayet Medine'ye (1908) sırasıyla ulaşıldı. Hayfa şubesiyle birlikte toplam uzunluğu 1.464 km'ye ulaşan hat, 1 Eylül 1908'de II. Abdülhamid tarafından törenle hizmete açıldı. Hat güzergâhında irili ufaklı çok sayıda istasyon inşa edildi; tren hareket saatlerinde namaz vakitleri gözetildi. Medine istasyonu, hattın son ve en büyük istasyonuydu. Toplam alanı 140.000 m², uzunluğu 600 metre, genişliği ise 400 metreydi. İstasyonun içinde tamirhane de yer alıyordu. I. Dünya Savaşı sırasında, özellikle 1916'da başlayan Arap İsyanı'nın ardından hat büyük hasar gördü. İngilizlerin desteğiyle hareket eden Arap kuvvetleri ve T.E. Lawrence önderliğindeki sabotaj grupları rayları, köprüleri ve istasyonları defalarca tahrip etti. Savaş sonrası demiryolu bir daha tam olarak işler hale getirilemedi; Suriye ve Ürdün'deki bölümler kısmen çalışmaya devam etse de Suudi Arabistan sınırları içindeki kesimler bakımsız kaldı. Medine istasyonu günümüzde Hicaz Demiryolu Müzesi olarak hizmet vermektedir. Müzenin alt katında Osmanlı dönemi demiryolu tarihi, üst katında ise İslâm medeniyetine ait eserler sergilenmektedir. [Kaynak: "Hicaz Demiryolu", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hicaz-demiryolu; Gülsoy-Ochsenwald, DİA, XVII, 441-445]