Zübeyde hanım arkeolojik su havuzu

Zübeyde bint Cafer (ö. 831), Abbâsî halifesi Harun Reşid'in eşi olup İslâm tarihinin en hayırsever kadınları arasında gösterilmektedir. Onun adıyla anılan Aynü Zübeyde (Zübeyde Su Kanalı), Mekke'deki en önemli tarihi su tesislerinden biridir. H. 2. yüzyılda (M. 8-9. yüzyıl) inşa ettirilen bu su kanalı, Huneyn yakınlarındaki kaynaklardan ve Taif dağlarından beslenerek Mekke'ye ulaşan yaklaşık 40 kilometrelik bir su şebekesidir. Kaynaklarda Zübeyde Hanım'ın bu projeye o dönem için astronomik sayılabilecek bir servet harcadığı, yakınlarının 'Bu iş çok pahalı olacak' uyarısına karşın 'Ben bu işi yapacağım, kazma darbesinin altın yahut gümüş çıkarıp çıkarmayacağını sormayın' dediği rivayet edilir. Su kanalı boyunca çeşitli noktalarda inşa edilen havuzlar, barajlar ve köprüler Abbâsî döneminin en ileri mühendislik uygulamaları arasında yer almaktadır. Bu arkeolojik su havuzu söz konusu sistemin Mekke çevresinde günümüze ulaşabilen kalıntılarından biridir. Osmanlı döneminde de zaman zaman onarılan kanal, 20. yüzyıla kadar önemini korumaya devam etmiştir. [Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Zübeyde' maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/zubeyde; İbn Haldun, el-Mukaddime]