Zübale Çarşısı Peygamberimiz öncesi Medine Yahudi Pazarlarından

Câhiliye döneminde Medine'de —o günkü adıyla Yesrib'de— dört büyük pazar alanı bulunmaktaydı. Bu pazarlar şehrin batı tarafında güneyden kuzeye doğru sıralanmaktaydı: Asabe mevkiindeki Safâsif, Abdullah b. Übeyy'in kalesinin yakınındaki Müzâhim, Buthân vadisi köprüsü civarındaki Kaynukā' ve daha kuzeyde yer alan Zübâle pazarı. Bu dört çarşı, Yahudi kabilelerinin ya doğrudan hâkimiyetinde ya da yakın çevresinde bulunmakta ve Medine ticaretinin büyük bölümünü kontrol etmekteydi. Zübâle pazarı, Medine ile eski Yesrib köyü arasındaki bir bölgede, şehrin kuzeyine uzanan hattat üzerindeydi. Kaynaklarda "mine'n-nâhiyetilleti tüd'â Yesrib" (Yesrib denilen bölgeden) ifadesiyle tanımlanan bu alan, Zübâle semtiyle özdeşleşmekteydi. İbn Zübâle'nin rivayetine göre bu çarşı, Bakîu'z-Zübeyr ile organik bir ilişki içindeydi. Zübâle ve Bakîu'z-Zübeyr bölgesi, İslâm döneminde de ticari önemi bir ölçüde korumaya devam etmiştir. Yahudi tüccarlar bu pazarlarda kuyumculuk, silah imalâtı ve tarım ürünleri ticareti yaparak Medine ekonomisine hükmediyorlardı. Benî Kaynukā' kuyumculuk ve kuyumcu malzemeleri, Benî Nadir hurma tarımı ve Benî Kurayza dericilikle öne çıkıyordu. Bu ekonomik güç, Yahudilerin şehirdeki siyasi nüfuzlarının da temel dayanağını oluşturuyordu. Hz. Peygamber Medine'ye hicret edince mevcut çarşıların İslâmî ticaret ilkelerine uygun olmadığını fark etti. Ribaın (faizin) yaygın olduğu, eksik ölçü tartının yapıldığı ve müslümanlara yönelik ayrımcı uygulamaların sürdüğü bu ortamda, müslümanların kendi çarşılarına sahip olmaları zorunlu hale geldi. Resûlullah, Bakîu'z-Zübeyr mevkiinde büyük bir çadır kurarak müslümanlara has yeni bir pazar oluşturdu. Bu girişim Medine ekonomisinin yapısını köklü biçimde dönüştürdü. [Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Pazar" maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/pazar; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Medine" maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/medine]