Tavaf

Tavaf kelimesi Arapça'da "etrafında dönmek, dolaşmak" anlamına gelmektedir. İslam ibadet terminolojisinde ise Kâbe'nin etrafında, Hacerülesved'den başlayarak sola doğru (yani Kâbe daima sağda kalacak şekilde) yedi şavt (tur) tamamlamayı ifade eder. Tavafın kökeni Hz. İbrâhim'in Kâbe'yi yeniden inşa ettiği döneme kadar uzanmaktadır. Allah'ın emriyle Hz. İbrâhim, insanları hacca davet etmiş; Kâbe'nin çevresinde dönerek ibadeti başlatmıştır. İslam öncesi dönemde de Câhiliye Arapları Kâbe'yi tavaf ederdi; ancak bu tavaf büyük ölçüde putlara yapılan ritüellerle karışmış ve dejenere bir hâl almıştı. Hz. Peygamber, Kâbe'ye konan 360 putu "Hak geldi, bâtıl yok oldu" (el-İsrâ 17/81) diyerek devirdi ve tavafı arındırdı. Tavaf türleri fıkıh literatüründe ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır: — Kudûm tavafı: Hac için Mekke'ye ilk gelişte yapılan karşılama tavafı. — İfâda tavafı (Ziyaret tavafı): Haccın rüknü; 10 Zilhicce'den sonra yapılır ve yapılmadan hac tamamlanmış olmaz. — Vedâ tavafı: Mekke'den ayrılmadan önce yapılan vâcip tavaf. — Umre tavafı: Umrenin rüknü olan tavaf. — Nafile tavaf: Yukarıdakilerin dışında kılınan gönüllü tavaf. Her şavt Hacerülesved'den başlar; Kâbe sağda tutularak saat yönünün tersine yedi tur tamamlanır. Her şavtın başında ve sonunda Hacerülesved istilâm edilir ya da işaret edilir. Remel (ilk üç turda hızlı yürüyüş) ve ıztıba (sağ omuzu açık bırakma) erkekler için müstehaptır. Günümüzde Mescid-i Harâm'ın zemin katı, birinci katı ve çatısı da tavaf alanına eklenmiştir. Hac mevsiminde aynı anda yüz binlerce kişi tavaf yapabilmektedir. Tavaf sırasında belirli bir dua zorunlu değildir; kişi dilediği dili ve dilediği duayı okuyabilir. Hz. Peygamber tavafı "Allah'ı zikir için yapılmış" olarak tanımlamıştır (Tirmizî, "Hac", 38). [Kaynak: Hamdi Döndüren, "Tavaf", TDV İslâm Ansiklopedisi. https://islamansiklopedisi.org.tr/tavaf; Buhârî, Sahîhu'l-Buhârî, "Hac", 58-80.; Müslim, Sahîhu Müslim, "Hac", 147.]