Peygamber Pazarı

Hz. Peygamber Medine'ye hicret ettiğinde (622) şehirde Yahudi ve müşrik tüccarların hâkim olduğu birkaç büyük pazar mevcuttu. Bu pazarlarda ribâ (faiz), eksik ölçü-tartı ve İslâm'ın yasakladığı çeşitli ticaret pratikleri yaygındı. Hz. Peygamber, müslümanların ekonomik olarak bu pazarlara bağımlı kalmasının sakıncalı olduğunu kavrayarak yeni bir pazar kurma kararı aldı. Resûlullah önce Benî Kaynukā' ve diğer mevcut pazarları bizzat gezdi. Ardından Benî Kaynukā' Pazarı'na yakın Bakîu'z-Zübeyr'de büyük bir çadır kurarak ilk müslüman pazarını açtı. Fakat Yahudilerin önde gelenlerinden Kâ'b b. Eşref, bu girişimi sabote etmek amacıyla çadırın iplerini kesti. Hz. Peygamber yılmadan daha büyük bir alan olan Benî Sâide bölgesinde kalıcı bir pazar kurdu. "İşte burası sizin pazarınızdır. Birbirinizi rahatsız etmeyin. Pazar vergisi almayın" buyurarak pazarın temel ilkelerini belirledi. Bu ilkeler şu esaslara dayanıyordu: Sabit yer edinme ve kira yasağı; herkesin eşit koşullarda katılımı; malların halka açık alanlarda sergilenmesi; karaborsa ve tekelciliğin önlenmesi; aldatmanın yasaklanması. Pazarın ilk denetçisi bizzat Hz. Peygamber'in kendisiydi. Resûlullah pazarı düzenli olarak denetler, tartı ve ölçüleri kontrol eder, hile yapanları uyarır ve gerektiğinde cezalandırırdı. Sonraki dönemde Hz. Ömer ve kadın sahâbî Semrâ bint Nuheyk el-Esediyye gibi muhtesipler pazarı denetlemekle görevlendirildi. Kısa sürede bütün ticaret hayatını çeken bu pazar, müslümanların dört yıl içinde Medine ticaretinin büyük bölümüne hâkim olmasını sağladı. Pazar alanı zamanla büyüyerek Emevî ve Abbâsî dönemlerinde Medine'nin ana ticaret merkezi konumunu korudu. [Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Pazar" maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/pazar; TDV İslâm Ansiklopedisi, "Medine" maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/medine]