HZ.ÖMER VE HZ.ABBAS 'IN OLUK HİKAYESİ

Hz. Ömer, halifeliği döneminde (13-23/634-644) Mescid-i Nebevî'yi genişletme çalışmaları kapsamında mescidin çevresindeki bazı yapıları satın aldı ya da sahiplerinden talep etti. Bu süreçte Hz. Peygamber'in amcası Hz. Abbas b. Abdülmuttalib'e ait evin bazı bölümleri de mescidin genişletilmesini engelleyen konumdaydı. Kaynaklarda nakledilen rivayete göre Hz. Ömer, Mescid-i Nebevî'yi genişletmek istediğinde Hz. Abbas'a müracaat ederek evini ya satmasını, ya bağışlamasını ya da kendisine başka bir yerde inşa ettireceği bir evi karşılığında terk etmesini istedi. Hz. Abbas bu tekliflerin hiçbirini kabul etmedi. İki taraf arasında çıkan anlaşmazlığı çözmek üzere Übeyy b. Kâ'b hakem olarak seçildi. Übeyy b. Kâ'b, bu meselede Hz. Süleyman dönemindeki Beytü'l-Makdis'in inşasına dair bir kıssayı hatırlattı ve kişinin rızası alınmadan mülkünün istimlak edilemeyeceğini bildirdi. Rivayet edilen bir kısım anlatımlarda ise Hz. Ömer'in Mescid-i Nebevî'nin saçakları meselesinde Hz. Abbas ile anlaşmazlığa düştüğü aktarılmaktadır. Hz. Ömer, mescidin üzerine gölge düşüren saçağı kaldırtmak istemiş; Hz. Abbas ise saçağı Hz. Peygamber'in bizzat koyduğunu ileri sürerek razı olmamıştır. Mesele, Hz. Ali'nin arabuluculuğuyla ve saçağın Hz. Peygamber'in zamanından kaldığının tespitiyle çözüme kavuşturulmuştur. Bu olay, birkaç farklı yönüyle İslâm hukuk tarihinde önemli bir yer tutmaktadır: Öncelikle halifelik makamının bile şahsın mülkiyet haklarına keyfi biçimde müdahale edemeyeceğini göstermektedir. Ayrıca anlaşmazlıkların çözümünde hakemlik (tahkim) kurumunun sahâbe döneminde kullanıldığına dair somut bir örnek sunmaktadır. Son olarak Hz. Peygamber'e atfedilen uygulamaların sahâbe döneminde ne denli belirleyici olduğunu ortaya koymaktadır. [Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, "Abbas" maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/abbas--sahabi; Buhârî, İstiskā 3; Müslim, Zekât 11]