Hicr-i İsmail / Hicr / Hatim

Hicr, "avlu, açık alan" anlamına gelmektedir; Hatîm ise "kırılmış, parçalanmış" anlamında olup bu alan için de kullanılmaktadır; bazı kaynaklar her iki terimi birbirinden ayırt ederek farklı noktaları işaret ettiğini savunur; ancak pratikte her iki isim aynı alan için kullanılmaktadır. Hz. İbrâhim, Kâbe'yi inşa ederken bu alanı da yapının bir parçası olarak planlamıştı. Ancak Kureyş kabilesi, Câhiliye döneminde Kâbe'yi yeniden inşa ederken maddi yetersizlik nedeniyle bu bölümü dışarıda bıraktı; yarım daire duvarla (hatîm) çevirerek kapattı. Hz. Peygamber bu durumu özellikle belirtmiştir: "Eğer kavmin yeni İslam'a girmemiş olsaydı Kâbe'yi yıkıp İbrâhim'in temelleri üzerine yeniden inşa ederdim ve Kâbe'nin iki kapısı olurdu; biri girişe, diğeri çıkışa açılırdı. Şimdi ise Kâbe'yi olduğu gibi bırakacağım çünkü kavmi henüz yeni müslüman oldu; fitne çıkmasından çekiniyorum." (Buhârî, "Hac", 42). Bu temkin, Hz. Ömer ve pek çok halifenin de uymaya devam ettiği bir tutum olmuştur. Abdullah b. Zübeyr, H. 64-65'te Haccâc'ın kuşatmasından önce Kâbe'yi yıkıp Hz. İbrâhim'in planına uygun biçimde yeniden inşa etti; Hicr'i içine aldı ve Kâbe'ye iki kapı ekledi. Ancak Haccâc, Abdullah b. Zübeyr'i öldürüp Kâbe'yi tekrar eski hâline döndürdü; Hicr yeniden dışarıda kaldı. Hicr içinde Hz. Hâcer ve Hz. İsmâil'in medfun olduğuna dair rivayetler bulunmaktadır. Bu nedenle fıkıh âlimlerinin büyük çoğunluğu Hicr'i tavaf halkasının dışına almış; hacıların ve umrecilerin Hicr'in içinden geçerek tavaf etmesi hâlinde o şavtın geçersiz sayılacağını hükme bağlamıştır. Hicr'in kuzeyinde altın bir oluk (Mîzâbü'r-rahmeh) yer almaktadır; yağmur yağdığında Kâbe çatısının suyu bu oluğun altındaki Hicr'e akar. Bu nedenle Hicr'in Altın Oluk'un altına denk düşen bölümünde dua etmek özellikle tavsiye edilmiştir. [Kaynak: Nebi Bozkurt, "Hicr-i İsmâil", TDV İslâm Ansiklopedisi, c. 17, s. 461-463. https://islamansiklopedisi.org.tr/hicr-i-ismail; Buhârî, Sahîhu'l-Buhârî, "Hac", 42.; Müslim, Sahîhu Müslim, "Hac", 399.]