Aynı Zübeyde su kanalı barajı

Aynü Zübeyde sistemi, Abbâsî halifesi Harun Reşid'in eşi Zübeyde bint Cafer (ö. 831) tarafından M.S. 9. yüzyılın başlarında inşa ettirilmiştir. Mekke'ye su taşımak amacıyla yaklaşık 95 km uzaktan başlayan bu tarihi su yolu, pek çok teknik zorluk aşılarak hayata geçirilmiştir. Sistem, dağ kaynaklarından beslenerek vadileri aşan taşkemerlere, yerin altından geçen tünellere ve güzergâh üzerindeki çeşitli baraj ile havuz yapılarına sahiptir. Bu güzergâhta yer alan baraj yapısı, su akışını düzenleyen ve depolayan önemli bir mühendislik eseridir. Abbâsî döneminin en ileri teknik çözümlerini yansıtan bu yapılar, kervansaraylar ve hac güzergâhındaki konaklama noktalarıyla bütünlük içinde değerlendirilmelidir. Kanal Osmanlı döneminde de onarılmış; özellikle Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın hükümdarlığı döneminde kapsamlı bir restorasyon gerçekleştirilmiştir. 20. yüzyılın başlarına dek Mekke'nin temel su kaynağı olmayı sürdüren sistem, günümüzde modern altyapıyla büyük ölçüde ikame edilmiş olmakla birlikte arkeolojik miras olarak değerini korumaktadır. [Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Zübeyde' maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/zubeyde; Belâzürî, Fütûhu'l-büldân]