Ayn-i Zübeyde (Zübeyde hanım su kanallarından)

Aynü Zübeyde sistemi, Mekke'ye su sağlamak amacıyla 9. yüzyılda inşa edilen muazzam bir su mühendisliği eseridir. Zübeyde bint Cafer (ö. 831), Abbâsî halifesi Harun Reşid'in eşi sıfatıyla bu büyük hayır projesini finanse etmiştir. Sistem, Taif dağlarındaki kaynaklardan ve Huneyn yakınındaki membaalardan beslenerek Mekke'ye uzanan yaklaşık 40 km'lik bir ağ üzerinde işlev görmekteydi. Güzergah boyunca çeşitli noktalarda su toplama havuzları, tüneller, su kemerleri ve dağıtım noktaları inşa edilmiştir. Bu noktalar da söz konusu sistemin güzergâh üzerindeki ara dağıtım yapılarından birini oluşturmaktadır. Zübeyde Hanım, projeye itiraz edenlere 'Kazma bir darbede altın ya da gümüş çıkarsa bile bu işi yapacağım' diyerek kararlılığını ortaya koymuştur. Osmanlı döneminde Mısır valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa tarafından kapsamlı bir onarımdan geçirilen sistem, 20. yüzyıla dek Mekke'nin temel su kaynağı olmaya devam etmiştir. [Kaynak: TDV İslâm Ansiklopedisi, 'Zübeyde' maddesi, islamansiklopedisi.org.tr/zubeyde; Belâzürî, Fütûhu'l-büldân]